W pierwszych miesiącach 2026 r. Unia Europejska sfinalizowała kilka istotnych procesów negocjacyjnych: pakiet umów z państwami Mercosur, umowę o wolnym handlu z Indiami oraz – najnowsze – porozumienie z Australią. Poszczególne inicjatywy znajdują się jednak na różnych etapach procedury i wywołują odmienne skutki praktyczne.
Pakiet UE–Mercosur
Porozumienie uzgodnione z państwami Mercosur (Argentyna, Brazylia, Paragwaj, Urugwaj) przybrało formę dwóch odrębnych instrumentów prawnych:
Podział ten ma istotne znaczenie prawne, ponieważ pozwala na odrębne procedowanie części handlowej, niezależnie od pełnej ratyfikacji całego pakietu.
Zakres sektorowy porozumienia jest szeroki. Po stronie UE szczególne znaczenie mają przemysł motoryzacyjny i części samochodowe, maszyny i urządzenia przemysłowe, sektor chemiczny i farmaceutyczny, wyroby medyczne oraz usługi (w tym finansowe i telekomunikacyjne). Dla państw Mercosur kluczowy jest natomiast dostęp do rynku UE dla produktów rolno-spożywczych, w tym wołowiny, drobiu, cukru i etanolu. To właśnie liberalizacja w sektorze rolnym stała się główną osią sporu politycznego w części państw członkowskich.
Obie umowy zostały skierowane do Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w celu oceny ich zgodności z traktatami Unii. Wniosek Parlamentu Europejskiego w tej sprawie znajduje się na końcowym etapie przygotowań i ma zostać w najbliższym czasie formalnie przekazany do Trybunału. Skierowanie sprawy do TSUE wstrzymuje dalszy proces ratyfikacji całościowej umowy, ponieważ Parlament Europejski przeprowadzi głosowanie dopiero po wydaniu opinii Trybunału.
Komisja Europejska wskazywała, że postępowanie przed Trybunałem ma charakter kontroli prawnej i samo w sobie nie oznacza zablokowania umowy. Równolegle analizowany był wariant, w którym część handlowa – obejmująca m.in. redukcję ceł i zasady handlu towarami – mogłaby zostać zastosowana tymczasowo na podstawie decyzji Rady UE. Rozwiązanie to budziło wątpliwości części państw członkowskich oraz przedstawicieli Parlamentu Europejskiego, którzy podnosili, że tak szerokie tymczasowe stosowanie umowy w warunkach trwającej kontroli sądowej może rodzić pytania o zakres kompetencji instytucji unijnych oraz równowagę proceduralną między nimi.
W praktyce jednak wariant tymczasowego stosowania został przyjęty, a skierowanie sprawy do TSUE nie wstrzymuje jego wdrożenia. Komisja Europejska zakończyła procedurę umożliwiającą jego uruchomienie – po przekazaniu formalnej noty („note verbale”) do Paragwaju, jako depozytariusza traktatów Mercosur, spełniono ostatni wymóg proceduralny wynikający z decyzji Rady UE z 9 stycznia 2026 r. Zgodnie z ostatnim komunikatem komisarza ds. handlu Maroš Šefčovič tymczasowe stosowanie umowy rozpocznie się 1 maja 2026 r. między UE a państwami Mercosur, które zakończyły procedury ratyfikacyjne i notyfikowały UE (Argentyna, Brazylia i Urugwaj; Paragwaj oczekiwany w najbliższym czasie).
Jednocześnie należy zauważyć, że ewentualna negatywna opinia Trybunału w przyszłości mogłaby prowadzić do konieczności renegocjacji umowy lub zmian w prawie unijnym, co wprowadza dodatkowy element niepewności prawnej dla przedsiębiorców.
UE – Indie oraz UE – Australia
Negocjacje umowy o wolnym handlu między UE a Indiami zostały zakończone w styczniu 2026 r., natomiast 24 marca 2026 r. sfinalizowano również rozmowy z Australią. W przypadku obu porozumień rozpoczną się teraz procedury wewnętrzne prowadzące do ich podpisania i wejścia w życie.
Zakres uzgodnień w obu umowach jest szeroki i obejmuje przede wszystkim znaczną redukcję ceł oraz stopniową liberalizację handlu towarami, w szczególności w sektorach takich jak motoryzacja, maszyny i urządzenia przemysłowe, chemikalia, farmaceutyki oraz technologie związane z transformacją energetyczną. W przypadku Australii przewidziano zniesienie ceł na niemal całość eksportu towarowego UE oraz dalsze otwarcie rynku usług i inwestycji, przy jednoczesnym wprowadzeniu mechanizmów ochronnych dla wybranych sektorów wrażliwych.
Istotnym elementem obu porozumień są także reguły pochodzenia, które warunkują możliwość korzystania z preferencji taryfowych oraz mają zapobiegać obchodzeniu umów poprzez reeksport towarów z państw trzecich.
Podsumowanie
Obie inicjatywy – zarówno pakiet UE–Mercosur, jak i umowy z Indiami oraz Australią – wpisują się w strategię wzmacniania pozycji Unii w globalnym handlu oraz dywersyfikacji kierunków wymiany gospodarczej. Ich sytuacja proceduralna pozostaje jednak odmienna: w przypadku Mercosur część handlowa zacznie być stosowana już od 1 maja 2026 r., mimo trwającej kontroli Trybunału Sprawiedliwości UE, natomiast umowy z Indiami i Australią znajdują się na etapie formalnych procedur poprzedzających ich wejście w życie.
Z perspektywy przedsiębiorców zasadnicze znaczenie będzie miała możliwość faktycznego skorzystania z preferencji taryfowych. W praktyce oznacza to konieczność prawidłowej klasyfikacji taryfowej towarów oraz właściwego potwierdzenia ich pochodzenia zgodnie z uzgodnionymi regułami. To właśnie te elementy będą decydowały o realnym wymiarze korzyści wynikających z nowych umów handlowych.
kontakt: Magdalena Chmielewska-Cholewa, doradczyni podatkowa
email: magdalena.chmielewska@kdcp.pl